Orah ima dugu tradiciju gajenja u našim agroekološkim uvjetima, ali se to uglavnom svodilo na sadnju pojedinačnih stabala na okućnicama, pored puteva i na manjim parcelama.
Posljednjih godina raste zanimanje za podizanje zasada na većim površinama uz primjenu suvremenih tehnologija gajenja.
Da bi se izvršio pravilan izbor sorti oraha prije podizanja zasada, određivanja razmaka sadnje i izbora tehnologije gajenja, neophodno je upoznati se sa tipom plodonošenja oraha, pri čemu je važno naglasiti da postoje dva osnovna tipa rađanja i jedan prelazni.
Sponzorirani članak
Uni-Ves-Plast traži više radnika - donosimo detalje natječaja
Terminalnom tipu plodonošenja
Pripadaju sorte koje rađaju samo na vrhovima grana, odnosno, po obodu krune. Zbog izražene apikalne dominacije i velikih razmjera krune razmak prilikom sadnje je veći (80-120 stabala po hektaru) i kasnije stupaju u period punog plodonošenja.
Najpoznatije sorte iz ove grupe su Franket, Šejnovo, sorte iz grupe Gazenhajm, kao i domaće selekcije (Šampion, Ovčar, Tisa, Srem). Orezivanje se obavezno obavlja ručno i svodi se na proređivanje zbog formiranja mješovitih pupoljaka na vrhovima jednogodišnjih grana.
Prelazni tip
Mješoviti pupoljci su raspoređeni uglavnom terminalno, ali se ispod njih formira 1-2 pupoljka lateralno. Grananje je bolje nego kod prve grupe, a udeo plodova iz lateralnih mešovitih pupoljaka je 5-20%.
Lateralne sorte
Odlikuju se bočnim tipom plodonošenja i kod njih se rod pojavljuje duž čitave grane, tj. u unutrašnjosti krune što omogućava da se sade u gustom intezivnom sklopu, pri čemu je ova stabla neophodno orezivati, da bi se grane podmlađivale i osiguralo bolje osunčavanje i dobili krupni plodovi.
Gajenjem sorti ovog tipa plodonošenja u gustom sklopu može da se zasadi i do tri puta više sadnica po hektaru (250-300, pa čak i do 400) nego u klasičnim zasadima sa sortama terminalnog tipa rađanja. Apikalna dominacija kod lateralnih sorti je slaba, a grananje dobro, pri čemu je udio plodova, koji se formiraju iz bočnih pupoljaka 50-90%.
To su Čendler, Tulare, Pedro, Lara, Fernor, a od naših selekcija Rasna i Novosadski kasni rodni, čija je lateralna rodnost 50-60%
U našim agroekološkim uvjetima prisutna je česta pojava poznih proljetnih mrazeva, tako da treba birati one sorte sa lateralnim tipom rađanja, koji kasnije kreću sa vegetacijom, obično u drugoj polovici travnja.
Najviše se preporučuju Čendler i Lara, a na nadmorskim visinama izad 600 metara i Fernor, koji se odlikuje izuzetno kasnim početkom vegetacije. Vodeće lateralne sorte su samooplodne, ali se preporučuje 5-10% oprašivača u zasadu, kao što su Franket i Rasna.
Stabla lateralnih sorti su slabije bujnosti i omogućavaju gustu sadnju sa razmacima 7-8 metara između redova i 4-5 metara u redu (250-350 stabala po hektaru). Prvih nekoliko godina po sadnji obično se izbjegava rezidba, a kasnije je izvodljiva i strojna, što omogućava intezivno stvaranje bočnih izdanaka.
Obično se preporučuje modificirana piramidalna kruna, a kod sorti oštrih kutova grananja i tamo gdje nema jakih vjetrova i kotlasta kruna. Tijekom formiranja uzgojonog oblika provode se mnogi pomotehnički zahvati-povijanje, pinciranje, prstenovanje, prikraćivanje grana, uklanjanje suvišnih ljetorasta do osnove.
Stabla lateralnih sorti ranije prorode, a puni rod daju već u 7-8 vegetaciji nakon sadnje, pri čemu prinos može biti 4-5 tona po hektaru pa i više.
Izvor: Agrosavjet
